تجربه‌ی زيسته

در ورودیِ برخی زیارتگاه ها(مثلاً پیر چک چکِ زرتشتیان) نوشته "لطفا پاک وارد شوید" و شما می خواهید وارد این زیارتگاه شوید، درحالی که معتقد به مذهبی که این زیارتگاه متعلق به آن است، نیستید، در عین حال با معیار های آن مذهب پاک محسوب نمی شوید. در این صورت آیا ورود به این زیارتگاه کاری غیر اخلاقی است؟ 

برای ورود به برخی زیارتگاه ها(مثلاً مسجد الحرام مسمانان) لازم است که حتما پیرو دین خاصی باشید و شما می خواهید وارد این زیارتگاه شوید، در حالی که دیگر معتقد به دینی که این زیارتگاه متعلق به آن است نیستید ولی هنوز رسماً امکان حضور در این مکان را دارید. آیا رفتن به این زیارتگاه غیراخلاقی است؟

در برخی سنت ها، خیرات می دهند تا کسی که از آن خیرات استفاده می کند دعای خاصی را برایشان بخواند(مثلا خرما دادن و طلب فاتحه کردن) و شما معتقد به دینی که پخش کننده ی خیرات به آن معتقد است نیستید، در این صورت برداشتن خیرات کاری غیر اخلاقی است؟

به نظر می رسد در هر سه ی این مثال ها یک وجه مشترک وجود دارد، در صورت انجام عمل ذکر شده شما به گونه ای کسی را فریب داده اید، و اگر فریب دادن غیراخلاقی باشد، شما با ورود به زیارتگاه ها یا برداشتن خیرات، عملی غیراخلاقی مرتکب شده اید.

اما آیا فریبکاری تنها وجهی است که می تواند اعمال ذکر شده را غیراخلاقی کند؟

افزودن شرایطی به مثال های بالا می تواند مسئله را روشن تر(یا پیچیده تر) کند،

مثلاً به مثال اول این شرایط را بیفزایید:

شما معتقد به مذهبی هستید که مذهب صاحبان زیارتگاه را به رسمیت می شناسد ولی آداب متفاوتی برای "پاک شدن" دارد و شما از نظر مذهب خودتان پاک هستید.

شما معتقد به مذهبی هستید که مذهب صاحبان زیارتگاه را به رسمیت نمی شناسد، و آداب متفاوتی برای پاک بودن دارد ولی شما طبق مذهب خودتان پاک نیستید.

شما اساساً به مذهبی معتقد نیستید ولی فکر هم نمی کنید که مذهب لزوماً امری باطل است.

شما اساساً معتقدید که مذاهب باطل اند و آن چه گفته اند تنها حقوق انسانی را پایمال می کند و وظیفه ی هر انسانی مقابله با آن است.

در برابر عقیده ی متفاوت، خصوصاً در جایی که بر زندگی دیگرانی با عقیده ای متفاوت موثر است، چه موضعِ اخلاقی ای باید گرفت؟ باید تماماً به آن احترام گذاشت؟ یا اینکه به خاطر داشتن رفتاری انسانی تنها نباید خاطرشان را مکدر کرد و حتی فریبکاری هم در این جا مجاز است؟ اگر عقیده ای که مخالف عقیده ی شماست یا عقیده ای که شما نسبت به آن لاادری هستید حقوقی را از شما سلب کرد نسبت به آن چه میکنید؟ اگر عقیده ی دیگر، چه حقوقی را از شما سلب کند شما به خود اجازه ی انجام فعل ظاهراً غیر اخلاقی را می دهید؟ آیا برابر عقیده ای که باطل می دانید و لوازم عملی آن، مجاز به انجام هر فعل ظاهراً غیر اخلاقی هستید؟ مثلاً اگر پیروان دینی فکر کنند اگر شما دست غریبه ای را در خیابان بگیرید مستحق جریمه هستید و شما با این دین مخالف باشید ولی در خیابان توسط پیروان این دین گرفته شوید، آیا حاضر به گفتن دروغ برای رهایی از آن چه حق نمی دانید هستید؟ آیا در صورتی که در معرض تجاوز به حقوقی که فکر میکنید برای شماست قرار گرفتید، برای پس گیری حقتان مجاز به انجام فعل غیراخلاقی هستید؟ برای دیدن زیارتگاهی که دیدن آن را به عنوان یک انسان حق خود می دانید حاضر به دروغ گفتن هستید؟

حالا هر سه مثال اول را با این سوال بخوانید که آیا حقی را از کسی ضایع کرده اید یا نه؟